Świadomość poprzez ruch


Zapraszamy do lektury rozmowy z wybitnym nauczycielem Metody Feldenkraisa (ATM, Świadomość Poprzez Ruch) ze Szwecji. Specjalnie dla SLOWLAJF – Göran Mörkeberg

MN: Wszystkie dane statystyczne dla krajów wysoko rozwiniętych i społeczeństw zachodnich są alarmujące: stres, syndrom wypalenia zawodowego, depresja i tak zwane choroby cywilizacyjne to znak naszych czasów i szybkiego tempa życia. Jak myślisz, czy kontakt z własnym ciałem (lub jego brak) odgrywa jakąś rolę w powstawaniu wyżej wymienionych (oraz podobnych) problemów?

GM: Wydaje się, że w krajach rozwiniętych ludzie często tracą kontakt ze swoim ciałem. Żyjemy w świecie komputerów, smartfonów i mediów społecznościowych (nawet, jeśli ruch na rzecz aktywności związanych z ciałem jest silny) i tak, jak mówisz, statystyki są alarmujące, a symptomy i diagnozy, które nie istniały 30 lat temu, stają się coraz bardziej powszechne.

Jestem przekonany, że to brak kontaktu z własnym ciałem odgrywa tu ogromną rolę. Różnorodne objawy, które występują w tych syndromach, początkowo przejawiają się głównie w naszych ciałach. Nasze mięśnie się napinają, a w różnych częściach ciała pojawia się ból. Wszystkie sygnały ostrzegawcze, które wysyła przeładowany mózg, manifestują się w naszym ciele. I jeśli nie jesteśmy z nim w kontakcie, nie zauważymy ich.

A jeśli nie reagujemy na różnorodne sygnały z ciała, nasz mózg jest zmuszony podejmować kolejne działania po to, by powstrzymać nas od krzywdzenia samych siebie. Wtedy, zazwyczaj po jakimś czasie, pojawiają się wszystkie symptomy ze sfery poznawczej (np. trudności z koncentracją uwagi, problemy ze snem i tak dalej).

MN: Jesteś wieloletnim praktykiem i nauczycielem Metody Feldenkraisa (Świadomość Poprzez Ruch, ATM), jednej z wielu metod pracy z ciałem. Metoda ta w Polsce nie jest zbyt znana. Czy mógłbyś o niej powiedzieć kilka słów, żeby nasi Czytelnicy mogli ją poznać? Czy jest to metoda terapii i rehabilitacji czy raczej samopoznania i samodoskonalenia?

GM: Metoda Feldenkraisa to przede wszystkim droga samopoznania i samodoskonalenia, ale jest także szeroko stosowana w wielu rodzajach rehabilitacji; przynosi również efekt terapeutyczny. W tej metodzie przede wszystkim używamy ruchu, aby pomóc ludziom poznać lepiej samych siebie.

Metoda (Świadomości Poprzez Ruch) została stworzona przez izraelskiego naukowca, Moshe Feldenkraisa (1904-1984) i oparta jest na zasadach fizyki, biomechaniki, neurologii oraz empirycznego zrozumienia sposobu, w jaki uczy się i rozwija człowiek.

Używamy ruchu i uwagi, aby pomóc ci ulepszyć sposób, w jaki „używasz samego siebie” i odkryć na nowo wewnętrzne zdolności i możliwości. Te usprawnienia zazwyczaj ulegają zgeneralizowaniu, to znaczy poprawiają funkcjonowanie także w pozostałych aspektach życia.

Są dwa główne sposoby praktykowania METODY FELDENKRAISA®:

ŚWIADOMOŚĆ POPREZ RUCH®: lekcje odbywają się w formie grupowych sesji, podczas których nauczyciel ustnie prowadzi cię poprzez serie sekwencji ruchów, co wymaga zaangażowania uwagi, percepcji i wyobraźni. Te lekcje pomogą ci być bardziej świadomym tego, co robisz oraz znaleźć inne sposoby „używania samego siebie”. Są setki różnorodnych lekcji, zazwyczaj wzorowanych na rozwoju człowieka. Odbywają się zwykle w pozycji leżącej lub siedzącej; możesz wykonywać je we własnym tempie i w swojej strefie komfortu. W porównaniu do innych ćwiczeń ruchowych, te sesje nie są zorientowane na cel, lecz skoncentrowane na łatwości, komforcie i jakości ruchu, a wszystko to po to, żebyś mógł być bardziej świadomy tego, co robisz. I jak powiedział Moshe Feldenkrais: „Jeśli wiesz, co robisz, możesz robić to, co chcesz”.

Druga forma to INTEGRACJA FUNKCJONALNA®. Jest to bezpośrednia interakcja dwóch osób, zaprojektowana indywidualnie dla każdej osoby. Praktyk metody Feldenkraisa przede wszystkim używa swoich rąk, aby pomóc uczniom/klientom znaleźć nowy i lepszy sposób „używania samego siebie”. Dotyk jest nieinwazyjny oraz zawiera wiele informacji. Te sesje indywidualne (podobnie jak i lekcje grupowe) posługują się ruchem, aby pomóc ludziom zmienić ich wzorce myślenia, czucia i odczuwania, a także interakcji z samym sobą i innymi.

MN: Jakie korzyści dla ciała i umysłu płyną z praktykowania tej metody? Co ATM może zaoferować osobom, które zmagają się z przewlekłym stresem, syndromem wypalenia zawodowego lub cierpią z powodu podobnych problemów?

GM: Myślę, że jedna z większych korzyści wynika z faktu, że ta metoda nie oddziela ciała od umysłu. Moshe F. powiedział, że cokolwiek robimy, mają miejsce cztery aktywności: myślenie, odczuwanie zmysłowe, czucie emocji oraz poruszanie się.

Te cztery aktywności oddziałują na siebie wzajemnie, a najprostszą do zmiany jest sposób, w jaki się poruszamy. Więc jeśli zmienisz sposób, w jaki się poruszasz, to wpłynie na sposób, w jaki myślisz, czujesz emocje, a nawet odczuwanie doznań zmysłowych. Poprzez koncentrację na sposobie poruszania się i ulepszanie go, ulepszysz także swoje myślenie, czucie (emocji) i odczuwanie zmysłowe.

MN: Czy według Ciebie, praktykowanie Świadomości Poprzez Ruch może być dobrą metodą prewencji zaburzeń wynikających z przewlekłego napięcia i stresu?

GM: Zdecydowanie tak. Im lepiej znasz siebie, tym lepiej możesz się sobą zaopiekować. I, jako że metoda Feldenkraisa jest sposobem na to, by siebie poznać, może także pomóc stać się zdrowszą i lepszą osobą.

MN: Göran, ważne pytanie: Jak mogą sobie pomóc ludzie, którzy pracują głównie intelektualnie, w biurze i prowadzą siedzący tryb życia? Co mogą zrobić, aby zapobiec kumulowaniu się napięcia w ciele i powstawaniu przewlekłego bólu (np. pleców, głowy, itd.)? Czy masz dla nich jakieś rady? A może jakieś proste ćwiczenie?

Najbardziej istotną kwestią dla nas wszystkich (niezależnie od sposobu, w jaki żyjemy), to poznać samych siebie. Wtedy zauważysz, że czujesz się lepiej, kiedy żyjesz w sposób bardziej różnorodny, to znaczy, gdy w Twoim życiu jest miejsce zarówno na odpoczynek, jak i na aktywność. Metoda Feldenkraisa to oczywiście dobra droga do tego, aby uzyskać taką samoświadomość.

Pierwszą rzeczą, jaką możesz zrobić, to po prostu zwracać uwagę na samego siebie podczas codziennych zajęć. Zwracaj uwagę na to, jak siedzisz, stoisz i poruszasz się. Czy jest ci wygodnie czy możesz coś zmienić, aby było ci jeszcze wygodniej?

Wielu ludzi jest bardzo dobrych w torturowaniu samych siebie i niczego nie zmieniają, dopóki nie poczują bólu. Ale zamiast tego, lepiej spytaj siebie: „Czy może mi być jeszcze bardziej wygodnie?” i zmień coś, zanim pojawi się ból.

 

Ćwiczenie

Poniżej znajdziesz krótkie ćwiczenie, które możesz wykonać na siedząco. Wykonuj ruchy powoli i z łatwością.

1. Usiądź na krawędzi krzesła, z kolanami nad stopami; niech twoje ręce spoczną na udach. Bardzo powoli spójrz w prawo, bez jakiegokolwiek wysiłku. Jak daleko możesz spojrzeć bez jakiegokolwiek dyskomfortu?

2. Ponownie spójrz przed siebie. Z zamkniętymi oczami, powoli skieruj oczy w prawo, po czym wróć do środka. Nie poruszaj głową. Powtórz to kilka razy, niech twoje oczy poruszają się w prawo i z powrotem. Zwróć uwagę na swoją szyję, szczękę i klatkę piersiową.

3. Spójrz przed siebie i skoncentruj wzrok przed sobą. Niech oczy wpatrują się w jeden punkt. Powoli obróć głowę w prawo tak daleko, jak możesz to zrobić bez wysiłku. Odpocznij.

4. Niech Twoje oczy i twarz skierowane będą na wprost, przed siebie, podczas gdy ramiona i klatkę piersiową skręcasz w prawą stronę. Powtórz to kilka razy, wolno i bez wysiłku. Odpocznij.

5. Trzymaj oczy i głowę skierowane do przodu. Wyciągnij swoje lewe kolano do przodku kilka razy. Odpocznij

6. Teraz obróć swoją głowę w prawą stronę, tak jak na początku. Zwróć uwagę na to, jak daleko możesz ją obrócić, bez jakiegokolwiek wysiłku. Czy możesz sięgnąć wzrokiem dalej w prawo niż na początku? Czy Twoje oczy są bardziej zrelaksowane?

7. Powtórz powyższe kroki, tym razem dla drugiej strony ciała.

 

MN: Czy metody ATM można nauczyć się samemu i praktykować ją indywidualnie w domu czy nauczycieli jest niezbędny? Czy trudno jest się nauczyć tej metody?

GM: Cóż, odpowiedź brzmi: i tak, i nie. Możesz wiele nauczyć się samemu, ale oczywiście jest to łatwiejsze z pomocą nauczyciela. Niestety, na świecie jest wiele miejsc, w których brakuje nauczycieli tej metody. Ale można sporo się dowiedzieć z lektury książek; także w Internecie znaleźć można lekcje. Co prawda nie ma wiele materiałów w języku polskim, ale na część dostępnych jest na stronie: http://warsztatyfeldenkraisa.pl/

Listę polskich nauczycieli znaleźć można na stronie: http://www.feldenkraispolska.org/

MN: Göran, i jeszcze jedno, ostatnie pytanie: Czy metoda Feldenkraisa jest przeznaczona dla wszystkich czy są jakieś przeciwwskazania do praktyki?

GM: Nie ma przeciwwskazań do stosowania tej metody, ponieważ wszystkie ruchy są zawsze wykonywane w sposób bezbolesny. Każdy może więc odnieść korzyści z praktykowania Świadomości Poprzez Ruch.

MN: Göran, w imieniu swoim oraz sympatyków Fundacji SLOWLAJF, dziękują bardzo za rozmowę i cenne informacje. Mam nadzieję, że ta rozmowa zachęci Czytelników do bycia jeszcze bardziej uważnym na swoje ciało oraz do doświadczenia, czym jest Metoda Feldenkraisa (Świadomość Poprzez Ruch).

Wywiad przeprowadziła i przetłumaczyła Marta Niemczyk.